PB L 269 van 20040802, blz. 30

Beschikking van de Commissie van 2 augustus 2004 betreffende de steunregeling die door Frankrijk ten uitvoer is gelegd ten gunste van France Télécom (Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 3061) (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2005/709/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag ter oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken1 en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.PROCEDURE

(1) De Commissie heeft Frankrijk bij schrijven van 31 januari 2003 in kennis gesteld van haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure”) ten aanzien van de financiële maatregelen van de Franse autoriteiten ten gunste van France Télécom (hierna „FT” of „de onderneming” genoemd) en ten aanzien van de bedrijfsbelastingregeling die voor deze onderneming geldt. De beschrijving van de feiten die tot de inleiding van deze procedure hebben geleid, is niet overgenomen in deze beschikking2.

(2) Het besluit tot inleiding van de procedure is op 31 januari 2003 aan Frankrijk ter kennis gebracht. Na correctie van de materiële fouten werd op 7 maart 2003 een rectificatie aan Frankrijk ter kennis gebracht.

(3) Frankrijk heeft de Commissie aanvullende inlichtingen verstrekt bij brieven van 4 april 2003, 15 mei 2003 en 29 januari 2004.

(4) Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie3. De Commissie heeft belanghebbende derden uitgenodigd hun opmerkingen over de onderhavige steunregeling kenbaar te maken.

(5) De Commissie heeft hierover de volgende opmerkingen van belanghebbende derden ontvangen:

(6) Zij heeft deze op 16 mei 2003 aan Frankrijk toegezonden met het verzoek haar opmerkingen te maken.

(7) De Franse autoriteiten hebben bij brieven van 30 juni 2003 en 29 juli 2003 hun opmerkingen kenbaar gemaakt.

(8) De Commissie heeft nog meer inlichtingen en documenten ontvangen van de hierna genoemde belanghebbenden:

(9) De Commissie heeft de Franse autoriteiten op de onderstaande data per brief om nadere toelichting verzocht:

(10) De Commissie heeft op 3 mei en 14 juni 2004 de in overweging 8 opgesomde brieven doorgezonden aan de Franse autoriteiten.

(11) De Commissie heeft in de loop van de procedure tijdens verschillende bijeenkomsten de vertegenwoordigers van de belanghebbende derden gehoord.

(12) De Commissie heeft op 22 januari en 16 en 23 juni 2004 een ontmoeting gehad met de Franse autoriteiten en FT.

(13) De Franse autoriteiten hebben per fax van 5 juli 2004 nieuwe berekeningen aan de Commissie doen toekomen over de speciale bedrijfsbelastingregeling. Op 13, 15 en 16 juli 2004 hebben de Franse autoriteiten aanvullende opmerkingen aan de Commissie doen toekomen.

II.BESCHRIJVING

(14) Deze beschikking heeft alleen betrekking op de speciale bedrijfsbelastingregeling voor FT, zoals beschreven in het besluit tot inleiding van de procedure.

(15) Aangezien de onderhavige maatregel reeds uitvoerig is beschreven in het besluit tot inleiding van de procedure4, wordt deze beschrijving slechts voor zover nodig in deze beschikking herhaald.

(16) Tot in 1990 werden de werkzaamheden van de onderneming FT uitgeoefend door een directoraat van het ministerie van Post en Telecommunicatie. Als overheidsdienst hoefde het vroegere directoraat-generaal Telecommunicatie geen enkele van de volgende belastingen te betalen: i) bedrijfsbelasting, ii) grondbelasting over bebouwde en onbebouwde eigendommen en iii) vennootschapsbelasting5. Hiervoor was een begroting voorzien als bijlage bij de staatsbegroting, die een groot overschot vertoonde, waaruit onder de noemer exploitatieoverschot een afdracht aan de algemene begroting werd gedaan, alsmede bepaalde heffingen werden voldaan ter financiering van specifieke maatregelen.

(17) Bij wet nr. 90-568 van 2 juli 1990 betreffende de organisatie van de overheidsdienst post en telecommunicatie werd het vroegere directoraat-generaal Telecommunicatie omgezet in twee verschillende publiekrechtelijke rechtspersonen (La Poste en FT), die over financiële autonomie beschikten en onder het handelsrecht vielen. De verlening van deze rechtspersoonlijkheid aan deze twee entiteiten had tot de toepassing van het stelsel van algemene belastingen moeten leiden. In artikel 1654 van het Franse belastingwetboek („Code général des impôts”), hierna te noemen „belastingwetboek”, wordt namelijk het volgende bepaald: „openbare instellingen, industriële of commerciële bedrijven van de staat, alsmede ondernemingen waarin de staat of lagere overheden participeren, moeten volgens de regels van het gemene recht alle belastingen en heffingen voldoen waaraan particuliere ondernemingen die zich met dezelfde activiteiten bezighouden, onderworpen zijn”. Bijgevolg had FT vanaf de oprichting ervan op 1 januari 1991 onderworpen moeten worden aan het stelsel van algemene belastingen (artikel 1 van wet nr. 90-568 van 2 juli 1990). Evenwel in strijd met dit principe heeft de wetgever, zoals overigens in wet nr. 90-568 zelf is voorzien6, een van het gemene recht afwijkende fiscale regeling voor FT ingevoerd (artikelen 18 tot en met 21 van wet nr. 90-568), bestaande uit een „overgangsregeling” voor de periode van 1 januari 1991 tot 1 januari 1994, en vervolgens een „definitieve” regeling die vanaf 1 januari 1994 voor onbeperkte duur van toepassing was:

III.OPMERKINGEN VAN DE BELANGHEBBENDEN

(18) De opmerkingen die door belanghebbenden zijn toegezonden, beperken zich tot het herhalen van de argumenten die de Commissie uiteengezet heeft in haar besluit tot inleiding van de procedure. Bijgevolg zullen deze hier niet worden herhaald.

IV.OPMERKINGEN VAN DE FRANSE AUTORITEITEN

(19) Het betoog van de Franse autoriteiten richt zich op een belangrijk punt, namelijk dat de specifieke regeling die door de staat voor FT is ingevoerd, geen voordeel heeft geleverd voor die onderneming. De Franse autoriteiten geven inderdaad toe dat FT van 1991 tot en met 2002 aan een speciale bedrijfsbelastingregeling is onderworpen, maar zij vinden dat deze regeling haar geen enkel voordeel heeft verschaft en geenszins van invloed is geweest op de overheidsmiddelen, omdat deze tot een te hoge belasting van FT heeft geleid in vergelijking met het stelsel van algemene belastingen. De Franse autoriteiten baseren deze conclusie op de volgende drie punten:

(20) In de tweede plaats houden de Franse autoriteiten staande dat de onderhavige maatregel als een bestaande steunregeling moet worden beschouwd. En ten slotte, in de vergaderingen met de Commissie op 16 en 23 juni 2004 hebben de Franse autoriteiten de juistheid betwist van de berekeningen die zij zelf eerder aan de Commissie hadden voorgelegd met betrekking tot het verschil tussen de door FT betaalde bedrijfsbelasting en hetgeen zij had moeten betalen indien zij onder het stelsel van de algemene belastingen zou vallen. Volgens de Franse autoriteiten kan onmogelijk met zekerheid worden berekend in hoeverre FT vanaf 1994 te laag is aangeslagen voor de bedrijfsbelasting. Bijgevolg diende de Commissie, aldus de Franse autoriteiten, geen uitspraak te doen over dit vraagstuk. Bij schrijven van 5 juli 2004 hebben de Franse autoriteiten nieuwe berekeningen aan de Commissie voorgelegd, die door FT zelf waren gemaakt. Deze berekeningen hebben geenszins de pretentie nauwkeuriger of accurater te zijn dan die welke eerder werden ingediend, maar zijn enkel bedoeld om te illustreren dat het onmogelijk is om een nauwkeurige schatting te maken van het voordeel dat FT vanaf 1994 aan de speciale bedrijfsbelastingregeling heeft ontleend.

V.BEOORDELING VAN DE STEUNMAATREGEL

(21) In artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag wordt bepaald dat steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie vastgesteld dat a priori alle bestanddelen van een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, voorhanden waren. Alleen de voornaamste conclusies van deze bevinding worden hier weergegeven7:

1.De jaren 1991-1993

(22) Voor het onderzoek van de bedrijfsbelastingregeling in de periode 1991-1993 dient nader te worden ingegaan op het eerste argument van de Franse autoriteiten dat de heffing die FT van 1991 tot en met 1993 afdroeg aan de algemene begroting, van fiscale aard was en als een betaling van de bedrijfsbelasting volgens specifieke voorwaarden kan worden aangemerkt. Wat dit aangaat, merkt de Commissie op dat, overeenkomstig de rechtsspraak, het feit dat een onderneming waarvoor een voordelige belastingregeling geldt, uit anderen hoofde aan een zwaardere belasting onderworpen is, niets afdoet aan het bestaan van een steunmaatregel8. Elke belasting heeft namelijk haar eigen logica en berust op andere vooronderstellingen.

(23) Met betrekking tot de fiscale aard van de heffing onderstreept de Commissie om te beginnen dat deze heffing niet expliciet verband houdt met de wet op de bedrijfsbelasting. Hierin wordt volstrekt niet bepaald dat deze heffing verschuldigd was in plaats van de bedrijfsbelasting. Ook werd het bedrag van deze heffing niet vastgesteld volgens de parameters die gehanteerd worden voor de bepaling van het bedrag van de bedrijfsbelasting.

(24) Bovendien had de Commissie in haar besluit tot inleiding van de procedure opgemerkt dat het forfaitaire bedrag dat door FT aan de staat werd betaald als bijdrage aan de algemene begroting, gelijk was aan de winst die de PTT in 1989 en 1990 aan de staat overmaakte. Zij vond derhalve dat de betaling van dit bedrag meer weg had van een heffing over de bedrijfsresultaten van FT dan van een bijzondere aanslag voor de bedrijfsbelasting.

(25) Vóór 1990, toen de activiteiten van FT nog werden uitgeoefend door een directoraat van het ministerie voor Post en Telecommunicatie, vertoonde de begroting van dit directoraat een overschot. Om de tekorten op de algemene begroting van de staat te dekken, werd onder de noemer „exploitatieoverschotten”, een afdracht gedaan aan de algemene begroting waarbij naderhand nog meer heffingen kwamen ter financiering van specifieke maatregelen. In 1988 heeft de regering zich ertoe verplicht om tot in 1992 deze bijdrage aan de algemene begroting te stabiliseren op 13,7 miljard FRF voor 1989 en 14 miljard FRF voor 1990. Dit bedrag werd als referentiepunt genomen voor de vaststelling in wet nr. 90-568 van de afdracht door FT aan de algemene begroting voor de jaren 1991, 1992 en 19939.

(26) De kenmerken van deze afdracht (betaling van een forfaitair bedrag, een bedrag dat vastgesteld wordt op basis van de in het verleden behaalde exploitatieoverschotten) komen bovendien niet overeen met die van de klassieke belastingen.

(27) Gezien de voorgeschiedenis en de wijze van vaststelling ervan lijkt deze afdracht derhalve meer op een deelneming in de bedrijfsresultaten.

(28) Maar hoewel deze afdracht niet uitdrukkelijk verband houdt met de wet op de bedrijfsbelasting, is deze wel gekoppeld aan de specifieke belastingregeling die voor FT geldt. In wet 90-568 wordt namelijk in hetzelfde hoofdstuk „belastingen” en in hetzelfde artikel bepaald dat FT geen andere belastingen hoefde te betalen (dan die welke door de staat worden betaald) en dat zij een afdracht moest doen ten voordele van de algemene begroting, twee bepalingen die gedurende dezelfde periode (van 1 januari 1991 tot 1 januari 1994) van toepassing waren.

(29) Deze afdracht vertoont bovendien typische kenmerken van een belasting, te weten een geldelijke vergoeding die definitief, zonder tegenprestatie en van hogerhand, wordt geïnd door de staat of een andere overheidsinstantie. En ten slotte verschaft deze afdracht de staat financiële middelen.

(30) Artikel 19 van de wet lijkt dus te zijn bedoeld om een overgangsperiode van drie jaar in te voeren waarin FT dezelfde bedragen als in het verleden aan de staat zou overmaken bij wijze van deelneming in de bedrijfsresultaten en tegelijkertijd vrijgesteld zou zijn van de betaling van alle belastingen (behalve die welke door de staat worden voldaan). Indien FT onmiddellijk aan het stelsel van algemene belastingen zou zijn onderworpen, zou zij onder andere plaatselijke belastingen moeten hebben betaald (die ten goede komen aan de plaatselijke overheden en niet aan de algemene overheidsbegroting, zoals bijvoorbeeld de bedrijfsbelasting), waardoor de bijdrage van FT aan de nationale begroting dreigde te verminderen (voor zover er niet onmiddellijk een nieuwe vorm van deelneming in de bedrijfsresultaten werd ingevoerd).

(31) Het lijkt er derhalve op dat de afdracht aan de algemene begroting waartoe FT van 1991 tot en met 1993 was verplicht, van gemengde aard was, namelijk ten dele fiscaal en ten dele deelneming in de bedrijfsresultaten in die zin dat deze afdracht ervoor moest zorgen dat de onderneming gedurende een overgangsperiode van drie jaar een bedrag aan de staat zou overmaken dat gelijk was aan hetgeen zij zou hebben betaald indien zij belastingen volgens de bepalingen van het gemene recht zou hebben betaald, plus een bijkomend bedrag dat neerkwam op een heffing over de bedrijfsresultaten. Met andere woorden, de speciale afdracht door FT van 1991 tot en met 1993 aan de staat had een tweeledige functie: ten dele kwam het neer op de betaling van verschillende belastingen en voor het overige kwam het neer op een deelneming van de staat als eigenaar in de bedrijfsresultaten.

(32) In het licht van het voorgaande (met name het ten dele fiscale karakter van de afdracht en het verband tussen deze afdracht en de specifieke belastingregeling voor de onderneming) en ondanks het ontbreken van expliciete tekstuele verwijzingen dat deze afdracht moet worden beschouwd als een specifieke vorm van betaling van de bedrijfsbelasting, komt de Commissie tot de slotsom dat de onderhavige afdracht in de jaren 1991 tot en met 1993 ten dele neerkwam op de betaling van belastingen, met inbegrip van met name de bedrijfsbelasting, en voor het overige neerkwam op een deelneming van de staat als eigenaar in de bedrijfsresultaten van de onderneming.

(33) In dit verband dient hieraan te worden toegevoegd dat volgens de informatie die de Franse autoriteiten over de jaren 1991 tot en met 1993 hebben verstrekt, de bewuste afdracht omvangrijker was dan de belastingen die FT had moeten betalen indien zij volgens het algemene recht aan de algemene stelsels van bedrijfsbelasting en vennootschapsbelasting zou zijn onderworpen. Bijgevolg zou FT in die periode geen enkel voordeel hebben genoten ingevolge de vrijstelling van de bedrijfsbelasting. De Commissie herinnert er evenwel aan dat FT van 1991 tot en met 1993 alleen onderworpen was aan de belastingen die daadwerkelijk door de staat werden betaald (zij heeft met name geen grondbelasting betaald). Om zich ervan te vergewissen dat de vrijstelling van de bedrijfsbelasting en in plaats daarvan de betaling van de bewuste afdracht geen belastingvoordeel aan FT heeft verleend, heeft de Commissie de Franse autoriteiten derhalve gevraagd of deze afdracht hoger was dan alle andere belastingen die FT zou hebben betaald indien zij belast zou zijn volgens het gemene recht (en niet alleen hoger dan het bedrag van de bedrijfsbelasting en de vennootschapsbelasting)10. Tijdens de vergaderingen met de Commissie die op 16 en 23 juni 2004 hebben plaatsgevonden, hebben de Franse autoriteiten bevestigd dat deze afdracht inderdaad hoger was dan het bedrag van alle andere belastingen. Bijgevolg is de Commissie van oordeel dat FT in de periode van 1991 tot en met 1993 geen voordeel heeft ontleend aan het feit dat zij gehouden was tot voldoening van een speciale afdracht van gemengde aard die deels als betaling van verschillende belastingen gold en voor het overige neerkwam op een heffing over de bedrijfsresultaten, aangezien deze speciale afdracht hoger was dan de som van de belastingen waarvan FT was vrijgesteld.

2.De jaren 1994-2003

(34) Voor het onderzoek van de bedrijfsbelastingregeling over de periode van 1994 tot 2003 dient nader te worden ingegaan op het tweede en derde argument van de Franse autoriteiten.

(35) De Franse autoriteiten benadrukken het feit dat bij wet nr. 90-568 „ter enenmale” één enkele belastingregeling voor FT voor de periode van 1991 tot en met 2002 is ingevoerd. Volgens hen dient er een globale berekening plaats te vinden van het voordeel dat deze regeling aan FT heeft verleend voor de gehele periode van 1991 tot en met 2002. Dit betekent dat volgens hen een te hoge aanslag van FT voor het ene jaar de te lage aanslag van FT voor een ander jaar kan „compenseren”. Meer in het bijzonder houden de Franse autoriteiten staande dat de te lage aanslag van FT voor de „definitieve” periode (1 januari 1994-1 januari 2003) gecompenseerd wordt door een te hoge aanslag (als gevolg van de betaling van de afdracht) tijdens de „overgangsperiode” (1 januari 1991-31 december 1993). Het bedrag dat FT bij wijze van afdracht over de jaren 1991, 1992 en 1993 aan de staat heeft voldaan, zou namelijk dusdanig veel hoger zijn dan hetgeen FT volgens de gewone belastingregeling verschuldigd was, dat daardoor volgens hen het voordeel teniet werd gedaan dat FT zou hebben ontleend aan de specifieke uitvoeringsbepalingen van de bedrijfsbelasting tijdens de „definitieve” periode.

(36) Deze redenering kan niet worden aanvaard. Bij wet nr. 90-568 zijn twee duidelijk verschillende belastingregelingen ingevoerd:

(37) Volgens de rechtspraak kan steun die aan een onderneming wordt verleend, niet worden „gecompenseerd” door een specifieke last die diezelfde onderneming uit anderen hoofde moet dragen. Zo heeft het Hof van Justitie uitgesloten dat een gedeeltelijke ontheffing van sociale lasten behorende bij gezinstoelagen, die aan sommige ondernemingen ten goede komt, als „compensatie” dient voor de extra lasten die op diezelfde ondernemingen drukken uit hoofde van de werkloosheidsverzekering11.

(38) Overeenkomstig deze rechtspraak kan de Commissie niet aanvaarden dat de „te lage aanslag” van FT voor de bedrijfsbelasting vanaf 1994 wordt weggestreept tegen de speciale afdracht die door FT van 1991 tot 1994 werd voldaan en die niet specifiek verband hield met de bedrijfsbelasting. Want zoals de Commissie reeds heeft vastgesteld, wordt in wet nr. 90-568 geenszins bepaald dat de speciale afdracht verschuldigd was in plaats van de bedrijfsbelasting. Ook werd het bedrag van deze afdracht niet vastgesteld volgens de parameters die gehanteerd worden voor de bepaling van het bedrag van de bedrijfsbelasting, maar veeleer gerelateerd aan de winst die de PTT in 1989 en 1990 aan de staat overmaakte. Gezien de voorgeschiedenis en de wijze van vaststelling ervan heeft deze afdracht meer weg van een heffing over de bedrijfsresultaten dan van een bijzondere aanslag uit hoofde van de bedrijfsbelasting. Op grond hiervan zou de Commissie normaal gesproken iedere compensatie moeten uitsluiten en het niet betalen van bedrijfsbelasting tijdens de „overgangsperiode” moeten aanmerken als een specifiek voordeel dat aan de onderneming is verleend.

(39) Bij wijze van uitzondering is de Commissie ermee akkoord gegaan dat de afdracht die van 1991 tot en met 1993 door de onderneming werd gedaan, ook gold als betaling van de bedrijfsbelasting. Gezien namelijk de tweeslachtige aard van deze afdracht die verband lijkt te houden met de specifieke belastingregeling die van toepassing is op FT12, en gezien het feit dat deze afdracht hoger was dan het bedrag dat verschuldigd zou zijn bij toepassing volgens het gemene recht van het stelsel van algemene belastingen, alsmede gezien het tijdelijke karakter van de onderhavige regeling, heeft de Commissie besloten de onderneming het voordeel van de twijfel te vergunnen en te erkennen dat de afdracht ten dele van fiscale aard was en ook als betaling van belasting gold. Het deel van de afdracht dat hoger was dan de normaal toepasselijke belastingdruk, mocht evenwel alleen worden gezien als een vergoeding voor het kapitaal, waarmee iedere rechtsgrondslag voor een eventuele compensatie wegvalt. Wanneer namelijk de bedragen die door FT werden betaald bij wijze van heffing over de exploitatieoverschotten zouden worden weggestreept tegen de te lage aanslag van FT voor de bedrijfsbelasting, dan zou dit neerkomen op verwarring met elkaar van afdrachten van verschillende aard (belastingfaciliteiten en kapitaalopbrengsten), hetgeen niet toelaatbaar is.

(40) Ten slotte merkt de Commissie op dat in wet nr. 90-568 geenszins is voorzien dat de te lage aanslag van FT vanaf 1994 door een te hoge aanslag over de jaren 1991 tot 1994 wordt gecompenseerd. Een globale berekening zoals die door de Franse autoriteiten wordt voorgesteld, zou betekenen dat de te hoge belasting die FT zogenaamd tijdens de „overgangsperiode” zou hebben betaald, achteraf wordt aangemerkt als een belastingtegoed (belastingkrediet) die in de komende jaren in mindering kan worden gebracht, hetgeen geenszins de bedoeling was bij de invoering van deze twee regelingen bij wet nr. 90-568. Dat de Franse autoriteiten thans voorstellen om afdrachten van verschillende aard (de speciale afdracht van tweeërlei aard die zowel van fiscale aard is als een dividend, en de te lage aanslag van FT voor de bedrijfsbelasting) die tijdens twee verschillende perioden werden opgelegd, tegen elkaar weg te strepen, heeft niets te maken met de toepassing van de normale belastingregelingen volgens het Franse recht, maar is een rationalisatie achteraf met de bedoeling terugvordering van de aan FT verleende steun te voorkomen.

(41) Voorts kan de Commissie zich niet vinden in het tweede argument van de Franse autoriteiten dat moet worden overgegaan tot een globale berekening van het voordeel dat door deze regeling aan FT is verleend over de hele periode van 1991 tot en met 2002.

(42) Dit betekent dat het verschil tussen de bedrijfsbelasting die daadwerkelijk door FT is betaald, en die welke op grond van het gemene recht verschuldigd zou zijn van 1 januari 1994 tot 1 januari 2003, neerkomt op staatssteun aangezien het een voordeel betreft dat aan FT is verleend uit middelen die anders in de staatsbegroting zouden zijn opgenomen.

(43) De Commissie kan zich evenmin vinden in het argument dat de bedrijfsbelasting meegenomen dient te worden in de berekening van het belastbare resultaat en dat de correctie van een eventuele te lage aanslag voor de bedrijfsbelasting gepaard zou moeten gaan met een neerwaartse bijstelling van het bedrag van de vennootschapsbelasting, aangezien de wijze waarop de onderneming voor de bedrijfsbelasting wordt aangeslagen niet los kan worden gezien van de aanslag voor de vennootschapsbelasting.

(44) Dit argument is namelijk van de hand gewezen door het Gerecht van eerste aanleg, dat duidelijk het volgende heeft gesteld: „De Commissie mag (...) in beschikkingen waarbij zij terugvordering van staatssteun gelast, niet de fiscale effecten op het terug te vorderen steunbedrag berekenen, aangezien die berekening binnen de werkingssfeer van het nationale recht valt, doch mag alleen het terug te vorderen brutobedrag aangeven. Dit verhindert niet dat de nationale autoriteiten bij de terugvordering eventueel bepaalde bedragen overeenkomstig hun interne regels aftrekken van het terug te vorderen bedrag, mits de toepassing van deze interne regels de terugvordering niet praktisch onmogelijk maakt en niet discriminerend is vergeleken met soortgelijke, door het nationale recht beheerste gevallen.”13.

VI.NIEUWE STEUNMAATREGEL

(45) Met betrekking tot de aard van de steun bevestigt de Commissie haar aanvankelijke conclusie die in het besluit tot inleiding van de procedure is uiteengezet dat de onderhavige maatregel als nieuw moet worden beschouwd. De afwijkende regeling voor de bedrijfsbelasting is namelijk ingevoerd bij een wet van 1990 (dat wil zeggen na de inwerkingtreding van het Verdrag), juist om te voorkomen dat de oprichting van FT als publieke exploitant ertoe zou leiden dat deze aan het stelsel van algemene belastingen zou worden onderworpen. Bovendien is de telecommunicatiesector vanaf 1988 geleidelijk geliberaliseerd. Aangezien FT vanaf 1994 steun ontving die verband houdt met de specifieke bedrijfsbelastingregeling en aangezien vanaf die datum de markten waarop FT actief was, althans ten dele aan concurrentie onderhevig waren14, moet de Commissie concluderen dat de onderhavige maatregel een nieuwe steunmaatregel is.

VII.VERJARING

(46) De Franse autoriteiten zijn van mening dat de vermeende steunregeling ten gunste van FT die bij wet nr. 90-568 is ingevoerd, hoe dan ook een bestaande regeling is voor de verlening van steun die niet kan worden teruggevorderd. Zij merken op dat deze regeling bij wet nr. 90-568 van 2 juli 1990 is ingevoerd en zijn van mening dat de steun op 2 juli 1990 (dus op de dag van de goedkeuring van de wet) aan de begunstigde is verleend. Aangezien op 30 januari 2003, dus na de termijn van tien jaar vanaf de verlening van de steun, tot de inleiding van de procedure is besloten, houden de Franse autoriteiten staande dat, overeenkomstig artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999, de vermeende steun ten gunste van FT onder de communautaire regels inzake de verjaring van staatssteun valt.

(47) In dit verband zij opgemerkt dat in artikel 15 het volgende wordt bepaald:

(48) Er zij op gewezen dat de termijn van tien jaar die in artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 is voorzien, „niet de uitdrukking vormt van een algemeen beginsel waardoor nieuwe steun in bestaande steun wordt omgevormd, maar enkel uitsluit dat steun wordt teruggevorderd die meer dan tien jaar vóór het eerste optreden van de Commissie is ingevoerd”15. Hieruit vloeit voort dat overeenkomstig artikel 15 van de verordening de steun die aan FT ten goede is gekomen op grond van de specifieke bedrijfsbelastingregeling, niet het karakter van nieuwe steunmaatregel zou verliezen op grond van het feit dat deze regeling meer dan tien jaar eerder is ingevoerd. Op grond van deze bepaling kan de Commissie alleen de terugvordering gelasten van de steun die in de tien jaar voorafgaand aan haar optreden ten goede is gekomen aan de onderneming. Welnu, aangezien de steun vanaf het boekjaar 1994 aan FT ten goede is gekomen en aangezien het besluit tot inleiding van de procedure van 30 januari 2003 dateert, moet de Commissie gelasten om de steun in kwestie in zijn geheel terug te vorderen.

(49) Er zij eveneens opgemerkt dat overeenkomstig artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 „de bevoegdheden van de Commissie om steun terug te vorderen … na een termijn van tien jaar” verjaren en dat deze termijn ingaat „op de dag waarop de onrechtmatige steun … in het kader van een steunregeling aan de begunstigde is verleend”. Wat dus op grond van de verordening telt, is de datum waarop de individuele steun in het kader van een steunregeling aan de begunstigde is verleend en niet de datum waarop de regeling zelf is ingevoerd. Met andere woorden, wat op grond van artikel 15 van de verordening verjaart, is de mogelijkheid voor de Commissie om de terugvordering te gelasten van steun die meer dan tien jaar daarvoor onrechtmatig aan de begunstigde is verleend en in geen geval, in tegenstelling tot hetgeen de Franse autoriteiten beweren, de steunregelingen zelf. Hieruit vloeit voort dat in het geval van steunregelingen de verjaringstermijn voor de terugvordering niet ingaat op de dag waarop de regeling is ingevoerd, maar op de dag waarop de steun daadwerkelijk aan de begunstigde is verleend. Bij wet nr. 90-568 is een steunregeling ten gunste van FT ingevoerd16. De verjaringstermijn voor de steun die op grond van deze specifieke belastingregeling aan FT is verleend, loopt derhalve niet vanaf de datum van goedkeuring van wet nr. 90-568 maar vanaf de dag waarop de steun daadwerkelijk aan FT werd verleend, dat wil zeggen elk jaar op het tijdstip waarop de bedrijfsbelasting verschuldigd was.

(50) Voor de stuiting van de verjaring is geen formeel besluit van de Commissie vereist, in tegenstelling tot hetgeen de Franse autoriteiten beweren. Op grond van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 wordt „door elke maatregel van de Commissie... ten aanzien van de onrechtmatige steun... de verjaring gestuit”. Het Gerecht van eerste aanleg heeft reeds geoordeeld dat een eenvoudig informatieverzoek de verjaring van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 kan stuiten17. In dit geval dateert het eerste verzoek om inlichtingen van de Commissie aan de Franse autoriteiten inzake de speciale bedrijfsbelastingregeling voor FT van 28 juni 2001. Op die datum is dus de verjaring gestuit in de zin van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/199918.

(51) Bijgevolg kan alleen de steun die meer dan tien jaar voor het eerste verzoek om inlichtingen aan FT is verleend (dat wil zeggen vóór 28 juni 1991) niet meer worden teruggevorderd. Aangezien evenwel de steun aan FT vanaf het boekjaar 1994 is verleend in het kader van de bedrijfsbelastingregeling die voor de periode 1994-2003 van toepassing was, moet de Commissie gelasten de onderhavige steun in zijn geheel terug te vorderen.

VIII.VERENIGBAARHEID VAN DE STEUNMAATREGEL

(52) De Franse autoriteiten hebben geen enkel concreet argument aangevoerd ter staving van de verenigbaarheid van de steunmaatregel. De Commissie benadrukt dat zij van mening is, om de redenen die in de overwegingen 122 en 123 van het besluit tot inleiding van de procedure zijn uiteengezet, dat de steunmaatregel niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 2, of artikel 87, lid 3, onder a), c) (onder verwijzing naar de economische ontwikkeling van bepaalde regio's), onder d) en e). Bovendien is de onderhavige steun niet gekoppeld aan enig project tot herstructurering van de onderneming maar komt deze eerder neer op exploitatiesteun. Bijgevolg kan de steun niet als verenigbaar worden beschouwd op grond van artikel 87, lid 3, onder c), (onder verwijzing naar de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid).

IX.CONCLUSIE

(53) In het licht van het voorgaande constateert de Commissie het volgende:

(54) Het rapport dat in november 2001 door het directoraat-generaal Belastingen aan het Parlement is toegezonden, gaat uit van de volgende schattingen: „de onmiddellijke normalisering van de voorwaarden voor de aanslag van FT voor de bedrijfsbelasting zou bij ongewijzigd tarief (dat wil zeggen onafhankelijk van de beslissingen van plaatselijke overheden) een verhoging van de aanslag voor de onderneming met bijna 198 miljoen EUR meebrengen”. Bij schrijven van 15 mei 2003 hebben de Franse autoriteiten evenwel nauwkeuriger informatie verstrekt aan de Commissie over de te lage aanslag van FT voor de specifieke bedrijfsbelastingregeling (zie onderstaande tabel):

(55) Bij brief van 29 januari 2004 hebben de Franse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat de bedrijfsbelasting die over 2003 (eerste jaar van de toepassing van de regeling volgens het gemene recht) door de onderneming verschuldigd was, 773 miljoen EUR bedroeg. Dit was veel minder dan het op grond van de simulatie voor 2002 verkregen bedrag van 971 miljoen EUR, terwijl het bedrag van de effectief over 2003 verschuldigde bedrijfsbelasting nog niet bekend was. De autoriteiten benadrukten dat wanneer dit cijfer op de voorgaande jaren wordt geprojecteerd, hun standpunt wordt bevestigd en bekrachtigd, aangezien hieruit de te hoge belasting van FT in vergelijking tot het gemene recht blijkt.

(56) En ten slotte in de vergaderingen met de Commissie van 16 en 23 juni 2004 hebben de Franse autoriteiten staande gehouden dat de berekeningen die eerder aan de Commissie werden voorgelegd, onnauwkeurig waren en dat het onmogelijk was om met zekerheid het bedrag te schatten van de steun die over de periode van 1994 tot 2003 aan FT ten goede was gekomen. Derhalve hebben zij de Commissie verzocht geen uitspraak te doen over de steun die aan FT ten goede zou zijn gekomen op grond van de speciale bedrijfsbelastingregeling.

(57) Wat dit laatste argument betreft merkt de Commissie om te beginnen op dat dit een nieuw argument is dat in tegenspraak is met het eerdere standpunt van de Franse autoriteiten, die op 15 mei 2003 schattingen hadden overgelegd die op 29 januari 2004 werden bevestigd en aangevuld. De Franse autoriteiten hebben overigens tijdens de hele procedure niet de juistheid van deze schattingen ter discussie gesteld. Pas tijdens de vergaderingen van juni 2004, toen bleek dat het onderzoek van de Commissie bijna was afgerond, betwistten de Franse autoriteiten de eerder verstrekte schattingen. Daarom kan het argument niet worden aanvaard dat het onmogelijk is om het bedrag van de steun die aan FT ten goede is gekomen, nauwkeurig te berekenen.

(58) Voorts hebben de Franse autoriteiten op 5 juli 2004 nieuwe schattingen aan de Commissie doen toekomen betreffende de bedrijfsbelasting die door FT verschuldigd zou zijn geweest indien zij van 1991 tot en met 2002 aan het algemene belastingstelsel onderworpen zou zijn geweest. Per fax van 13 juli 2004 hebben de Franse autoriteiten gepreciseerd dat „deze schattingen uitsluitend gebaseerd zijn op het thans bekende, effectieve bedrag aan de bedrijfsbelasting dat FT voor 2003 heeft voldaan volgens de bepalingen van het gemene recht”. Per fax van 16 juli 2004 hebben de Franse autoriteiten de methodiek die gevolgd is voor deze nieuwe schattingen, nader toegelicht:

(59) Gezien de uiteenlopende informatie die door de Franse autoriteiten is verstrekt, kan de Commissie in dit stadium niet het precieze bedrag van de terug te vorderen steun bepalen; zij is echter van mening dat FT staatssteun heeft ontvangen voor een bedrag waarvan de indicatieve hoofdsom tussen de 798 miljoen EUR en 1.140 miljoen EUR ligt, plus rente vanaf de datum waarop deze aan de begunstigde ter beschikking is gesteld tot de datum van de terugvordering ervan19. Het precieze bedrag van de terug te vorderen steun zal door de Commissie worden vastgesteld in samenwerking met de Franse autoriteiten in het kader van de terugvorderingsprocedure, en wel uiterlijk vóór 1 november 2004.

(60) Tot besluit is de Commissie van mening dat de specifieke bedrijfsbelastingregeling die van 1994 tot 2003 op FT van toepassing is geweest, haar een voordeel heeft verleend dat staatssteun behelst, in die zin dat zij te laag voor de belastingen werd aangeslagen in vergelijking met het gemene recht. Deze staatssteun, die door de Franse autoriteiten is verleend in strijd met hun verplichting tot voorafgaande aanmelding, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en dient te worden teruggevorderd. De Commissie verzoekt de Franse autoriteiten om, overeenkomstig hun verplichting tot loyale samenwerking, met haar samen te werken om het precieze bedrag van de terug te vorderen steun vast te stellen,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun die Frankrijk, in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag, onrechtmatig aan France Télécom heeft toegekend ingevolge de bedrijfsbelastingregeling die gedurende de periode van 1 januari 1994 tot en met 31 december 2002 op deze onderneming van toepassing was (zoals voorzien bij wet nr. 90-568 (artikel 18) en artikel 1654 van het belastingwetboek), is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 2

1.
Frankrijk neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 1 bedoelde steun van France Télécom terug te vorderen.
2.
De terugvordering geschiedt onverwijld en in overeenstemming met de nationaal-rechterlijke procedures voor zover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking toelaten.
3.
De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun aan de begunstigde ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.
4.
De rente wordt berekend overeenkomstig het bepaalde in hoofdstuk V van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag20.

Artikel 3

Frankrijk deelt de Commissie binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen. Hiertoe maakt Frankrijk gebruik van de vragenlijst die bij deze beschikking is gevoegd.

Artikel 4

Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.
Gedaan te Brussel, 2 augustus 2004.

Voor de Commissie

Frederik Bolkestein

Lid van de Commissie


  1. PB C 57 van 12.3.2003, blz. 5.

    (terug)
  2. Zie de overwegingen 1 tot en met 8 van het besluit tot inleiding van de procedure, welke als integrerend deel van deze beschikking moeten worden beschouwd.

    (terug)
  3. PB C 57 van 12.3.2003, blz. 5, hierna het „besluit tot inleiding van de procedure” genoemd.

    (terug)
  4. Zie de overwegingen 25 tot en met 33 van het besluit tot inleiding van de procedure.

    (terug)
  5. Het was daarentegen sedert 1988 aan de BTW onderworpen, zie het verslag aan het Parlement over de normalisering van de plaatselijke belastingen voor France Télécom („Rapport au Parlement sur la normalisation de la fiscalité locale de France Télécom”), directoraat-generaal Belastingen, november 2001, blz. 6.

    (terug)
  6. In artikel 18 van wet nr. 90-568 werd weliswaar bepaald dat La Poste en FT aan het stelsel van algemene belastingen werden onderworpen, evenwel onder voorbehoud van het bepaalde in de artikelen 19, 20 en 21 van deze wet.

    (terug)
  7. Voor nadere bijzonderheden, zie het besluit tot inleiding van de procedure, hoofdstuk III.

    (terug)
  8. Het Hof van Justitie oordeelde namelijk dat de gedeeltelijke ontheffing van de sociale lasten behorende bij gezinstoelagen niet kon worden „gecompenseerd” door extra lasten ingevolge de werkloosheidsverzekering. Zie het Arrest van het Hof van Justitie van 2 juli 1974 in zaak 173-73, Italiaanse Republiek/Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 709/74, overweging 34: „Het argument dat de gewraakte verlichting geen „steunmaatregel van de staat” is, omdat de daaruit voortvloeiende derving van inkomsten wordt gecompenseerd door middelen uit de bijdragen voor werkloosheidsverzekering, kan niet worden aanvaard”. Zie eveneens Beschikking 2002/581/EG van de Commissie van 11 december 2001 inzake de fiscale maatregelen voor banken en bancaire stichtingen, ten uitvoer gelegd door Italië, op grond waarvan „een selectieve maatregel gerechtvaardigd (kan) zijn door de specificiteit van de activiteit waarvoor zij is bedoeld maar niet door de aanwezigheid van andere selectieve maatregelen.” (PB L 184 van 13.7.2002, blz. 27, overweging 35).

    (terug)
  9. FT moest ten voordele van de algemene begroting een bedrag betalen dat jaarlijks werd vastgesteld in de begrotingswet „binnen de limiet van een jaarlijks bedrag dat berekend wordt door op een basisbedrag dat voor 1989 op 13.700 miljoen frank is vastgesteld, de consumentenprijsindex toe te passen die door het Nationaal Instituut voor de statistiek en economische studies wordt vastgesteld” (artikel 19 van wet nr. 90-568).

    (terug)
  10. Aangezien de procedure alleen is ingeleid voor de kwestie van de bedrijfsbelasting en niet voor de grondbelasting en de vennootschapsbelasting, heeft deze beschikking alleen betrekking op de bedrijfsbelasting. Voor de bewuste periode zou iedere andere vrijstelling van belasting door de Franse staat ten gunste van FT hoe dan ook verjaard zijn op het tijdstip van deze beschikking in de zin van artikel 15 van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1).

    (terug)
  11. Zaak 173/73, eerder vermeld.

    (terug)
  12. In wet nr. 90-568 werd in hetzelfde hoofdstuk „belastingen” en in hetzelfde artikel bepaald dat FT geen andere belastingen hoefde te betalen dan die welke door de staat werden betaald en dat zij een afdracht aan de algemene begroting diende te doen; beide bepalingen gelden voor dezelfde periode.

    (terug)
  13. Arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 8 juni 1995 in zaak T-459/93, Siemens SA/Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 1995, blz. II-1675.

    (terug)
  14. Arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 15 juni 2000 in gevoegde zaken T-298/97, T-312/97, T-313/97, T-315/97, T-600/97 tot 607/97, T-1/97, T-3/98 tot T-6/98 en T-23/98, Alzetta Mauro e.a./Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 2000, blz. II-2319, punt 141 e.v.; arrest van het Hof van Justitie van 9 augustus 1994 in zaak C-44/93, Namur-Les assurances du Crédit SA/ Office National du Ducroire en de Belgische Staat, Jurispr. 1994, blz. I-3829.

    (terug)
  15. Arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 30 april 2002 in gevoegde zaken T-195/01 en T-207/01, Government of Gibraltar/Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 2002, blz. II-2309, punt 130.

    (terug)
  16. Op grond van artikel 1, onder d), van Verordening (EG) nr. 659/99 is een „steunregeling” elke regeling op grond waarvan aan ondernemingen die in de regeling op algemene en abstracte wijze zijn beschreven, individuele steun kan worden toegekend zonder dat hiervoor nog uitvoeringsmaatregelen vrij zijn, alsmede elke regeling op grond waarvan steun die niet gebonden is aan een specifiek project voor onbepaalde tijd en/of voor een onbepaald bedrag aan een of meer ondernemingen kan worden toegekend.

    (terug)
  17. Arrest van het Gerecht van eerste aanleg van 10 april 2003 in zaak T-369/00, Département du Loiret/Commissie van de Europese Gemeenschappen, Jurispr. 2003, blz. II-1789, punt 81 e.v.

    (terug)
  18. Of zoals het Gerecht van eerste aanleg reeds heeft opgemerkt: „met de toezending van een informatieverzoek informeert de Commissie de lidstaat dat zij over informatie betreffende een eventueel onrechtmatige steun beschikt en dat deze steun in voorkomend geval zal moeten worden terugbetaald”; „het feit dat het een eenvoudig informatieverzoek betreft, brengt derhalve niet mee dat het het rechtsgevolg zou missen van een maatregel die de verjaring van artikel 15 van Verordening nr. 659/1999 kan stuiten”, zie zaak T-369/00, eerder vermeld.

    (terug)
  19. Dit laat voor de Franse autoriteiten de mogelijkheid onverlet om bij de terugvordering overeenkomstig de rechtsspraak „bepaalde bedragen overeenkomstig hun interne regels af te trekken van het terug te vorderen bedrag, mits de toepassing van deze interne regels de terugvordering niet praktisch onmogelijk maakt en niet discriminerend is vergeleken met soortgelijke, door het nationale recht beheerste gevallen” (Zaak T-459/93, eerder vermeld).

    (terug)
  20. PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1 .

    (terug)